

Temat wolnego działania komputera nie jest prosty ani zero‑jedynkowy. Przyczyn może być wiele i często występują w różnych kombinacjach: od słabych podzespołów, przez zbyt małą ilość pamięci RAM, wolny procesor czy uszkodzoną płytę główną, aż po zwykłe, subiektywne wrażenie użytkownika.
Wbrew obiegowym opiniom, w większości przypadków winowajcą nie jest sam system Microsoftu - choć oczywiście nie jest on pozbawiony wad. Z moich kilkunastu lat doświadczeń w naprawie komputerów przenośnych i stacjonarnych wynika, że najczęściej źródło problemu leży w dysku twardym, choć z popularyzacją dysków SSD (SATA czy M.2) sytuacja ta mocno się zmieniła i przyczyny spowolnień często nie są już takie oczywiste.
Najprostsze i najskuteczniejsze rozwiązanie to przeniesienie systemu na nowy nośnik. Zwykła zamiana klasycznego HDD na SSD diametralnie przyspiesza komputer. Czasami da się przenieść system wraz z danymi, a czasami trzeba go postawić i skonfigurować od zera - efekt końcowy zazwyczaj jest wart wysiłku.
Poniżej znajdziesz moją autorską tabelę atrybutów S.M.A.R.T., którą tworzę i uzupełniam od wielu lat. Powstała na bazie dokumentacji, własnych obserwacji, testów, diagnostyki oraz praktycznych napraw sprzętu komputerowego.
Kilka wskazówek, które ułatwią jej czytanie:
|
ID |
HEX |
Nazwa atrybutu |
Opis atrybutu i potencjalne przyczyny |
|
(01) |
01 | 01h7 |
Raw Read Error Rate1 Read Error Rate1 |
Błędy odczytu z powierzchni talerzy lub komórek NAND. Przyczyny: zużycie powierzchni, uszkodzenia głowicy, słaby sygnał, interferencje elektromagnetyczne, zasilacz o niestabilnym napięciu. |
|
02 |
02 |
Throughput Performance |
Spadek ogólnej wydajności dysku. Przyczyny: zużycie mechaniki, problemy z silnikiem, słaby sygnał głowicy, przegrzewanie, degradacja NAND (SSD), błędy firmware. |
|
(03) |
03 |
Spin Up Time |
Wydłużony czas rozpędzania talerzy. Przyczyny: zbyt niskie napięcie startowe, zużyte łożysko, problemy z silnikiem, niestabilny zasilacz, uszkodzona elektronika sterująca. |
|
04 |
04 |
Start/Stop Count |
Liczba cykli start/stop dysku. |
|
(05) |
05 | 05h7 |
Reallocated Sector Count2 Re-Allocated Block Count8 Reallocated NAND Block Count |
Fizyczne uszkodzenia sektorów ("Bad sector"). Przyczyny: degradacja talerza, zużycie komórek NAND, błędy ECC przekraczające możliwości korekcji, wcześniejsze wstrząsy lub upadki. |
|
06 |
06 |
Read Channel Margin |
Margines sygnału odczytu. Przyczyny: słaby sygnał głowicy, interferencje, uszkodzenie preampa, problemy z powierzchnią talerza, zakłócenia zasilania. |
|
(07) |
07 |
Seek Error Rate |
Błędy pozycjonowania głowicy. Przyczyny: zużycie mechaniki, problemy z serwotorami, interferencje, uszkodzenie głowicy, niestabilne zasilanie, wstrząsy. |
|
(08) |
08 |
Seek Time Performance |
Pogorszenie czasu wyszukiwania. Przyczyny: degradacja łożyska, problemy z silnikiem, opóźnienia w pozycjonowaniu głowicy, błędy servo, zbyt wysoka temperatura. |
|
09 |
09 | 09h7 |
Power-On Time/Hours Power-On Time/Hours Count |
Liczba godzin pracy dysku. |
|
(10) |
0A |
Spin Retry Count Spin-up Retries |
Problemy z silnikiem talerzy. Przyczyny: zbyt duże tarcie, zużyte łożysko, zbyt niskie napięcie startowe, uszkodzona elektronika sterująca silnikiem. |
|
11 |
0B |
Recalibration Retries |
Ponowne próby kalibracji głowicy. Przyczyny: problemy z servo, zużyte łożysko, wstrząsy, przegrzewanie, uszkodzenie głowicy. |
|
12 |
0C | 0Ch7 |
Device Power Cycle Count Power Cycle Count Power-on Count |
Liczba cykli zasilania. |
|
13 |
0D |
Soft Read Error Rate Soft Error Rate |
Miękkie błędy odczytu wymagające korekcji ECC. Przyczyny: słaby sygnał, zużycie powierzchni, degradacja NAND, interferencje, niestabilne zasilanie. |
|
100 250 |
64h7 FA | FAh7 |
Total Erase Count Read Error Retry Rate SATA Interface Downshifts Total Number of NAND Read Retires |
Całkowita liczba wymazań bloków lub wysoka liczba ponownych prób odczytu. Przyczyny: słaby sygnał głowicy, degradacja powierzchni, interferencje, problemy z preampem, niestabilne zasilanie. |
|
168 |
A8 |
SATA PHY Error Count |
Błędy warstwy fizycznej SATA. Przyczyny: uszkodzony kabel SATA, zakłócenia, problemy z portem, niestabilne zasilanie, przegrzewanie elektroniki. |
|
170 |
AA | AAh7 |
New Failing Block Count8 Reserved Block Count Bad Block Count |
(SSD) Liczba dostępnych bloków zapasowych. Przyczyny: zużycie NAND, błędy zapisu, degradacja komórek. |
|
171 |
AB | ABh7 |
Program Fail Count |
(SSD) Błędy zapisu do komórek NAND. Przyczyny: zużycie NAND, uszkodzone bloki, problemy z kontrolerem. |
|
172 |
AC | ACh7 |
Erase Fail Count |
(SSD) Błędy kasowania bloków NAND. Przyczyny: degradacja komórek, uszkodzone bloki, przegrzewanie. |
|
173 |
AD | ADh7 |
Average Block-Erase Count Block Wear Leveling Count Erase Count |
(SSD) Zużycie komórek NAND. |
|
174 |
AEh7 |
Unexpected Power Off Count Unexpected Power Loss Count |
(SSD) Nagłe odcięcia zasilania. Przyczyny: niestabilny zasilacz, odłączanie dysku, problemy z PCB. |
|
175 |
AFh7 |
Program Fail Count Worst Die Program Fail Count (Chip) |
(SSD) Błędy zapisu na poziomie konkretnego układu NAND. Przyczyny: uszkodzony chip, degradacja komórek. |
|
176 |
B0h7 |
Erase Fail Count Worst Die Erase Fail Count (Chip) |
(SSD) Błędy kasowania na poziomie chipu NAND. Przyczyny: uszkodzone bloki, przegrzewanie, starzenie. |
|
177 |
B1 | B1h7 |
Wear Leveling Count (Chip) |
(SSD) Zużycie konkretnego układu NAND. |
|
178 |
B2h7 |
Used Reserved Block Count Worst Die Used Reserved Block Count |
(SSD) Liczba użytych bloków zapasowych. Przyczyny: degradacja NAND, błędy zapisu/odczytu. |
|
179 |
B3 | B3h7 |
Used Reserved Block Count (Total) Reserved Block Count 2 |
(SSD) Całkowita liczba wykorzystanych bloków zapasowych. |
|
180 |
B4 | B4h7 |
Unused Reserved Block Count (SSD Total) Unused Reserve (Spare) NAND Blocks |
(SSD) Pozostałe bloki zapasowe. |
|
181 |
B5 | B5h7 |
Program Fail Count (Total) Program Fail Count 2 Non-4K Aligned Access Count9 Unaligned Access Count9 |
(SSD) Łączna liczba błędów zapisu. Przyczyny: degradacja NAND, problemy z kontrolerem. |
|
182 |
B6 | B6h7 |
Erase Fail Count (Total) Erase Fail Count 2 |
(SSD) Łączna liczba błędów kasowania. Przyczyny: starzenie NAND, przegrzewanie. |
|
183 |
B7 | B7h7 |
Runtime Bad Count SATA Interface Downshift |
Kontroler obniżył prędkość SATA z powodu błędów. Przyczyny: uszkodzony kabel SATA, problemy z portem, niestabilne zasilanie, błędy kontrolera. |
|
184 |
B8 | B8h7 |
End-to-End Error End to End Error data path Error Count Error Correction Count |
Błędy integralności danych między kontrolerem a buforem. Przyczyny: uszkodzona pamięć cache, problemy z kontrolerem, błędy firmware, niestabilne zasilanie. |
|
185 |
B9 |
Head Stability3 Head Stability Alt |
Stabilność pracy głowicy. Przyczyny: wibracje, niewyważenie talerzy, uszkodzenie głowicy, problemy z servo. |
|
186 |
BA |
Induced Op-Vibration Detection3 |
Wykryte wibracje wpływające na pracę dysku. Przyczyny: drgania obudowy, inne dyski, wentylatory, uszkodzone łożysko. |
|
187 |
BB | BBh7 |
Reported Uncorrectable Errors Uncorrectable Error Count |
Błędy, których nie udało się skorygować. Przyczyny: uszkodzone komórki NAND, błędy ECC, problemy z kontrolerem, niestabilne zasilanie, uszkodzona elektronika. |
|
188 |
BC |
Command Timeout Command Timeout Count |
Zbyt długie czasy odpowiedzi dysku. Przyczyny: bad sektory, problemy z kablem SATA, przeciążenie kontrolera, błędy firmware, zbyt wysoka temperatura. |
|
189 |
BD |
High Fly Writes4 Factory Bad Block Count9 |
Głowica pisze zbyt wysoko nad powierzchnią. Przyczyny: zanieczyszczenia, problemy z servo, przegrzewanie, uszkodzenie głowicy. |
|
190 |
BE |
Airflow Temperature3 |
Temperatura przepływu powietrza wokół dysku. Przyczyny: słaba wentylacja, wysoka temperatura obudowy, zbyt bliskie ułożenie dysków, kurz, uszkodzony wentylator. |
|
191 |
BF |
G-Sense Error Rate |
Wstrząsy i uderzenia podczas pracy. Przyczyny: upadki, przenoszenie laptopa w trakcie pracy, wibracje. |
|
192 |
C0 |
Power-Off Retract Count Head Retract Cycle Count Unexpected Power Loss Count Number of CRC Error |
Awaryjne parkowanie głowicy przy zaniku zasilania. Przyczyny: niestabilne zasilanie, zaniki zasilania, odłączanie dysku, uszkodzony kabel, problemy z PCB. |
|
193 |
C1 |
Load/Unload Cycle Count |
Liczba cykli parkowania/wyparkowania głowicy ze strefy parkowania (Landing Zone). Przyczyny: agresywne APM, częste usypianie dysku, zużycie mechaniczne. |
|
194 |
C2 | C2h7 |
Temperature5 HDA Temperature5 Enclosure Temperature Drive Temperature |
Temperatura wewnętrzna dysku. Przyczyny: przegrzewanie elektroniki, wysoka temperatura otoczenia, zbyt duże obciążenie, problemy z łożyskiem (HDD), degradacja NAND (SSD), throttling termiczny. |
|
195 |
C3 | C3h7 |
Hardware ECC Recovered ECC Error Rate On-the-Fly ECC ECC On-the-Fly Count Uncorrectable Error Count Cumulative Corrected ECC9 |
Błędy korygowane przez ECC. Przyczyny: słaby sygnał głowicy, degradacja powierzchni, zużycie NAND. |
|
196 |
C4 | C4h7 |
Reallocation Event Count |
Kolejne próby przenoszenia sektorów. Przyczyny: narastająca degradacja powierzchni, błędy ECC, fizyczne uszkodzenia talerza lub NAND. |
|
197 |
C5 | C5h7 |
Current Pending Sector Count Current Pending ECC Count Pending Sector Count |
Sektory oczekujące na remap. Przyczyny: niestabilne odczyty, uszkodzenia powierzchni, problemy z głowicą, błędy ECC, wahania napięcia. |
|
198 |
C6 | C6h7 |
Uncorrectable Sector Count SMART Off-Line Scan Uncorrectable Sector Count SMART Offline Scan Uncorrectable Error Count |
Sektory niekorygowalne nawet w trybie offline. Przyczyny: trwałe uszkodzenia fizyczne, degradacja NAND, błędy kontrolera. |
|
199 |
C7 | C7h7 |
UltraDMA CRC Error Count Ultra DMA CRC Error Rate9 CRC Error Count |
Błędy transmisji danych między dyskiem a kontrolerem. Przyczyny: uszkodzony kabel SATA, zakłócenia, problemy z portem, niestabilne zasilanie. |
|
200 |
C8 |
Write Error Rate Multi Zone Error Rate |
Błędy zapisu/odczytu w wielu strefach. Przyczyny: problemy z powierzchnią talerza, głowicą, interferencje, uszkodzenia elektroniki. |
|
201 |
C9 | C9h7 |
Soft Read Error Rate Off-track Errors Mount Uncorrectable Read Error Rate |
Błędy miękkie wymagające korekcji ECC. Przyczyny: zużycie powierzchni, słaby sygnał głowicy, degradacja NAND, zakłócenia. |
|
202 |
CA | CAh7 |
Data Address Mark Errors SSD Mode Status Percent Lifetime Used Percent Lifetime Remaining9 |
Błędy znaczników adresowych na powierzchni talerza. Przyczyny: uszkodzenia powierzchni, problemy z głowicą, interferencje, degradacja sygnału. |
|
203 |
CB |
Run Out Cancel ECC Errors Count |
Anulowane operacje zapisu/odczytu. Przyczyny: błędy bufora, problemy z kontrolerem, przeciążenie firmware, błędy transmisji SATA, degradacja NAND, zbyt wysoka temperatura. |
|
204 |
CC | CCh7 |
Soft ECC Correction Soft ECC Correction Rate |
Korekcje miękkie ECC. Przyczyny: słaby sygnał z głowicy (HDD), zużycie NAND (SSD), zakłócenia transmisji, problemy z elektroniką, niestabilne zasilanie. |
|
205 |
CD |
Thermal Asperity Rate (TAR) |
Błędy odczytu spowodowane lokalnymi punktami przegrzania na powierzchni talerza lub głowicy. Przyczyny: przegrzewanie głowicy, zanieczyszczenia, mikroprzypalenia powierzchni, niestabilny sygnał, problemy z servo. |
|
206 |
CE | CEh7 |
Flying Height Write Error Rate |
Wysokość lotu głowicy nad talerzem. Przyczyny: zanieczyszczenia, przegrzewanie, uszkodzenie głowicy, problemy z servo. |
|
207 |
CF |
Spin Current Spin High Current |
Zbyt wysoki prąd wymagany do utrzymania obrotów. Przyczyny: tarcie w łożysku, uszkodzenie silnika, deformacja talerzy, opory mechaniczne, problemy z PCB. |
|
208 |
D0 |
Spin Buzzes Count Spin Buzz |
„Bzyczenie” podczas startu/obrotów. Przyczyny: trudności z rozpędzeniem talerzy, zacinanie się silnika, niewyważenie talerzy, uszkodzenie łożyska, skutki wstrząsu lub upadku. |
|
209 |
D1 |
Offline Seek Performance |
Wydajność pozycjonowania głowicy w trybie offline. Przyczyny: zużycie mechaniki, problemy z servo, wibracje, przegrzewanie. |
|
210 |
D2 | D2h7 |
Vibration During Read Successful RAIN Recovery Count9 |
Ilość odnotowanych wibracji podczas odczytu danych, u niektórych producentów alternatywa dla 220. Przyczyny: wstrząsy, upadki, deformacja obudowy, rozszerzalność termiczna. |
|
211 |
D3 |
Vibration During Write |
Ilość odnotowanych wibracji podczas zapisu danych. Przyczyny: wstrząsy, drgania, upadki. |
|
212 |
D4 |
Shock During Write Loaded Hours |
Ilość odnotowanych zdarzeń związanych z przeciążeniem dysku na wskutek wstrząsu podczas zapisu lub czas pracy głowicy w stanie aktywnym. Przyczyny: intensywne użycie, zużycie mechaniczne, wysoka temperatura. |
|
213 |
D5 |
Load/Unload Retry Count |
Ponowne próby parkowania głowicy. Przyczyny: problemy z rampą, zużycie mechaniki, zanieczyszczenia. |
|
214 |
D6 |
Load Friction |
Zwiększone tarcie przy parkowaniu głowicy. Przyczyny: zużycie rampy, zanieczyszczenia, uszkodzenie mechaniczne. |
|
216 |
D8 |
Load-in Time |
Czas potrzebny na ustawienie głowicy w pozycji roboczej. Przyczyny: problemy z servo, tarcie, zużycie mechaniki. |
|
217 |
D9 |
Torque Amplification Count |
Problemy z momentem obrotowym silnika. Przyczyny: zużyte łożysko, opory mechaniczne, uszkodzenie silnika. |
|
220 |
DC |
Disk Shift |
Przesunięcie talerzy względem osi. Przyczyny: upadek, wstrząs, deformacja obudowy, problemy termiczne, uszkodzenie mechaniczne. |
|
221 |
DD |
G-Sense Error Rate |
Wstrząsy i uderzenia podczas pracy. |
|
222 |
DE |
Loaded Hours |
Czas pracy głowicy w stanie aktywnym. |
|
223 |
DF |
Load/Unload Retry Count |
Ponowne próby parkowania głowicy. Przyczyny: zużycie rampy, zanieczyszczenia, problemy z servo. |
|
224 |
F0 |
Load Friction |
Użycie głowic magnetycznych spowodowane tarciem mechanicznym części dysku. Liczy się tylko czas, gdy głowice były w stanie działania. |
|
226 |
E2 |
Load 'In'-time Load-in Time |
Czas ustawienia głowicy w pozycji roboczej. Przyczyny: Tarcie, zużycie mechaniki, problemy z servo. |
|
227 |
E3 |
Torque Amplification Count |
Problemy z momentem obrotowym silnika. Przyczyny: zużyte łożysko, opory mechaniczne. |
|
228 |
E4 |
Power-Off Retract Mount Power-Off Retract Count |
Awaryjne parkowania głowicy. Przyczyny: zaniki zasilania, uszkodzony kabel, problemy z PCB. |
|
230 |
E6 |
GMR Head Amplitude Drive Life Protection Status |
Amplituda drgań głowic (GMR-head) w czasie pracy dysku (HDD) lub status ochrony żywotności (SSD). Przyczyny: przegrzewanie, degradacja NAND, throttling. |
|
231 |
E7 | E7h7 |
SSD Life Left |
(SSD) Pozostała żywotność. |
|
232 |
E8 |
Endurance Remaining Available Reserved Space |
(SSD) Dostępne bloki zapasowe. Przyczyny: degradacja NAND, błędy zapisu. |
|
233 |
E9 |
Media Wearout Indicator |
(SSD) Ogólny wskaźnik zużycia nośnika. |
|
234 |
EAh7 |
Total Programs NAND Writes (GiB) |
(SSD) Ilość zapisanych danych. |
|
235 |
EB |
Media Wearout Indicator POR Recovery Count |
(SSD) Liczba prób odzyskania stanu kontrolera po nieprawidłowym restarcie zasilania. Przyczyny: niestabilne zasilanie, nagłe odcięcia napięcia, problem z elektroniką SSD, błędy firmware, uszkodzenia w strukturze FTL, degradacja NAND powodująca niespójności metadanych. |
|
240 |
F0 |
Head Flying Hours6 |
Czas pracy głowicy nad talerzem. |
|
241 |
F1 | F1h7 |
Total LBA Written3 GB Written frim Interface Host Writes |
Ilość zapisanych danych. |
|
242 |
F2 | F2h7 |
Total LBA Read3 |
Ilość odczytanych danych. |
|
246 |
F6 | F6h7 |
Total Host Sector Writes Cumulative Host Sectors Written |
(SSD) Ilość zapisów hosta. |
|
247 |
F7 | F7h7 |
Host Program NAND Pages Count |
(SSD) Ilość zapisanych stron NAND. |
|
248 |
F8 | F8h7 |
FTL Program NAND Pages Count |
(SSD) Ilość zapisów wykonywanych przez FTL. |
|
254 |
FE |
Free Fall Protection |
Wykrycie swobodnego spadku. |
1 Wysoka wartość jest normą na napędach Seagate.
2 Na nowych dyskach nie można odnaleźć „bad sectorów” ze względu na fakt, że nie są one wykrywane podczas sprawdzania powierzchni dysku twardego. Wszystkie „BS” są ukryte poprzez zastąpienie ich nowymi z zapasowego obszaru. Gdy liczba ponownie przydzielonych sektorów wzrasta to prędkość odczytu/zapisu maleje (głowica dysku musi przesunąć się ponad obszar, w którym są przechowywane zapasowe sektory).
3 Atrybut występujący na dyskach WD.
4 Cecha zastosowana w większości dysków Seagate i niektórych WD.
5 Wysoka wartość jest normą na dyskach Fujitsu.
6 Na dyskach Fujitsu artybut nosi nazwę Transfer Error Rate. Atrybut RAW pokazuje łączny czas resetowania łącznika podczas transferu danych.
7 Oznaczenie specyficzne dla dysków Kingstona.
8 Na dyskach Microna atrybut pokazuje całkowitą liczbę uszkodzonych bloków urządzenia pomniejszoną o liczbę uszkodzonych bloków jednorazowo programowalnych (OTP).
9 Atrybut występuje na dyskach Microna.
Poniżej tabela powiązań atrybutów oraz ich kombinacji, które analizowane razem tworzą najbardziej prawdopodobną mapę awarii dysków HDD/SSD.
Osobiście najczęściej wykorzystuję kombinację 01+03+05+07+08+10 czyli zestawu, który w praktyce oznacza poważne problemy z mechaniką, powierzchnią talerzy, głowicą, servo oraz rozruchem silnika. To jest jedna z najbardziej jednoznacznych i krytycznych kombinacji dla HDD i może wskazywać na:
| Awaria | Powiązane atrybuty | Kombinacje atrybutów |
| Uszkodzenie powierzchni talerzy | 01, 05, 197, 198, 200, 201 | 01+05, 01+05+200, 01+05+197+198 |
| Uszkodzenie głowicy odczytu/zapisu | 01, 07, 08, 185, 189, 205 | 07+08, 01+07+08, 01+03+05+07+08+10 |
| Uszkodzenie serwomechanizmu (servo) | 07, 08, 185, 209 | 07+08, 01+07+08 |
| Zużyte lub zatarte łożysko | 03, 07, 08, 10, 207, 208, 217 | 03+207+208, 01+03+05+07+08+10 |
| Problemy z silnikiem talerzy (spindle motor) | 03, 10, 207, 208, 217 | 03+207+208, 03+10, 01+03+10 |
| Niewyważenie talerzy / przesunięcie osi | 220, 210, 208 | 03+207+208, 01+05+220 |
| Niestabilne zasilanie | 184, 188, 203, 204, 195, 235 | 187+203+204, 01+184+188, 235 |
| Problemy z kablem SATA / portem / interfejsem | 168, 199, 203, 204 | 168+192+193, 187+203+204 |
| Awaryjne parkowanie głowicy | 04, 193, 212, 213 | 04+12, 168+192+193 |
| Przegrzewanie dysku | 190, 194, 205 | 190+194, 190+194+205, 205 |
| Błędy FTL / metadanych SSD | 174, 235, 232, 233 | 235 |
| Uszkodzenie firmware dysku | 184, 188, 203, 204, 235 | 187+203+204, 235 |
| Skutki wstrząsu, upadku, drgania | 191, 221, 254, 220, 208 | 03+207+208, 01+05+220 |
| Starzenie i naturalna degradacja dysku | 09, 212, 240 | 09+228, 04+09+10+12 |
Podczas pracy dysk twardy jest na bieżąco monitorowany przez system S.M.A.R.T., który śledzi jego kluczowe parametry, z których każdy może przyjmować różne stany: